હલ રે સજણ કચ્છડો તોકે સડ તો કરે... નવું પર્યટન

ગિરીશ જોશી દ્વારા : ભુજ, તા. 22 : કચ્છમાં  પ્રવાસનની નવી-નવી તકો વિકસી રહેલી હોવાથી દર વર્ષે રણોત્સવમાં દેશ-વિદેશના પર્યટકોની સંખ્યામાં વધારો થતો જાય છે. એક બાજુ પશ્ચિમમાં પડાલા બેટ પર ચેરિયાં સંવર્ધન કેન્દ્રનું નિર્માણ થયું છે, ત્યારે બીજી બાજુ પૂર્વ વન વિભાગ દ્વારા ઇકો-ટૂરિઝમને વેગ આપવા વન્ય જીવન આધારિત આકર્ષણ ઊભું થાય એ હેતુસર ચાર અલગ-અલગ પર્યટન સ્થળોએ જાગૃતિ સેન્ટરનું નિર્માણ થતું હોવાની વિગતો મળી છે. નાગરિકોમાં વાઇલ્ડ લાઇફ, ઇકોફ્રેન્ડલી અને હકારાત્મક વલણથી વન્યજીવ સૃષ્ટિ તરફ પ્રેમ વધે, જાણકારી મેળવવાની તીવ્ર ઇચ્છા જાગે એવા અનોખા હેતુસર કચ્છના પૂર્વ વન વિભાગ દ્વારા ઇન્ટરપિટિશન સેન્ટર બનાવવાનું કામ હાથ ઉપર લેવામાં આવ્યું છે, જે પૂર્ણતાના આરે છે જેને પૂર્વ વન વિભાગના નાયબ વનસંરક્ષક આયુષ વર્માએ સમર્થન આપ્યું હતું. - ક્યાં સેન્ટર બને છે : શ્રી વર્માએ માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, કાળાડુંગર, ત્રગડી બેટ, ધોળાવીરા અને એકલ ખાતે પ્રવાસીઓને ધ્યાનમાં રાખી આધુનિક સેન્ટર બનાવવામાં આવી રહ્યાં છે જે પૂર્ણતા ભણી છે. - ઇકો ટૂરિઝમ : હવે ઇકો ટૂરિઝમને પર્યટકો માનતા થયા છે એટલે પર્યાવરણ, વાઇલ્ડ લાઇફ, વન્યજીવનની વિવિધતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાને ટકાવી રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે એમ તેમણે કહ્યું હતું. - બે કરોડ ખર્ચાશે : ધોળાવીરામાં હડપ્પન સંસ્કૃતિ છે, તો કાળાડુંગરનો ઇતિહાસ અનોખો છે. ત્યાં શિયાળની વધતી પ્રજાતિ છે. ત્રગડી બેટ ટાપુ છે, બાજુમાં રણ છે અને એકલ બાંભણકા ખડીર પ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે. ચારેયની વિશેષતા જુદી-જુદી છે અને ચાર સેન્ટર પાછળ રૂા. 2 કરોડ, પ્રત્યેક પાછળ રૂા. 50 લાખ ખર્ચાય છે. દરેક કેન્દ્રને એક અલગ થીમ પર ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જે તેના સ્થાનના ઇકોલોજિકલ, ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વને પ્રતાબિંબિત કરે છે. બાંધકામ પૂર્ણ થવાના આરે છે અને  ઓક્ટોબરમાં પ્રવાસન સિઝન શરૂ થાય તે પહેલાં કેન્દ્રોનું ઉદ્ઘાટન થવાની અપેક્ષા છે.  દરેક સુવિધામાં ટેરેક્ટિવ ડિસ્પ્લે પેનલ, ડિજિટલ ક્રીન, કિઓસ્ક, ભીંતચિત્રો અને શૈક્ષણિક પ્રદર્શનો હશે જે મુલાકાતીઓને કચ્છના સમૃદ્ધ કુદરતી વારસાને સમજવામાં મદદ કરશે.  વન અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, ઇન્ટરેક્ટિવ સ્વસ્પષ્ટીકરણ ડિજિટલ ક્રીનો સાથે આ કેન્દ્રો મુલાકાતીઓને પ્રદેશની અનન્ય જૈવવિવિધતા વિશે શિક્ષિત કરશે, જેમાં રણના શિયાળ, ભારતીય જંગલી ગધેડા, વરૂ, ગંભીર રીતે લુપ્તપ્રાય ગ્રેટર અને લેસર ફ્લોરિકન અને ઘણી સ્થળાંતરિત પક્ષીઓની પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. કેન્દ્રો કચ્છના રણના ઇકોસિસ્ટમ અને કુદરતી વારસા વિશેની માહિતી પણ પ્રદર્શિત કરે છે. - મોટું અભયારણ્ય : `કચ્છમાં અપાર પર્યાવરણીય વિવિધતા છે, જેમાં  દરિયાકિનારા, ઘાસનાં મેદાનો અને ટેકરીઓથી લઈને અનોખા વન્યજીવ નિવાસસ્થાનોનો સમાવેશ થાય છે. તે ભારતનું સૌથી મોટું વન્યજીવન અભયારણ્ય અને દેશના સૌથી મોટા ઘાસનાં મેદાનોમાંનું એક પણ છે. આ જાગૃતિ કેન્દ્રો દ્વારા, પ્રવાસીઓ આ અસાધારણ વિવિધતા વિશે શીખી શકશે' તેવું શ્રી વર્માએ જણાવ્યું હતું. `અમે ઇકો-ટૂરિઝમને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છીએ જેથી મુલાકાતીઓ વન્યજીવન સંરક્ષણ અને પ્રદેશના કુદરતી વારસા પ્રત્યે વધુ પ્રશંસા સાથે પાછા ફરે' તેવું ઉમેર્યું હતું. - વૂડ ફોસિલ પાર્ક -ધોળાવીરા : વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ ધોળાવીરા સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ પુરાતત્ત્વીય અવશેષોમાંનું એક છે, જે તેના અદ્યતન શહેરી આયોજન અને અત્યાધુનિક પાણી વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી માટે પ્રખ્યાત છે. નજીકના વૂડ ફોસિલ પાર્ક ખાતેનું અર્થઘટન કેન્દ્ર મુલાકાતીઓને આ વિસ્તારના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય ઇતિહાસ અને વન વારસાનો પરિચય કરાવશે, જે પ્રદેશના કુદરતી ઉક્રાંતિની સાથે પ્રાચીન અશ્મિભૂત લાકડાંના ભંડારોને પ્રકાશિત કરશે.  - ત્રગડી બેટથી રોડ ટુ હેવન : ત્રગડી બેટ એ કચ્છના રણમાં કુદરતી રીતે ઊંચું ભૂમિ સ્વરૂપ છે. તે ઘાસનાં મેદાનો અને ખારા રણ વચ્ચે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંક્રમણ ક્ષેત્ર તરીકે સેવા આપે છે, જે વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિની સમૃદ્ધ વિવિધતાને ટેકો આપે છે. ત્રગડી બેટ ખાતેના અર્થઘટન કેન્દ્રમાં ઇન્ટરેક્ટિવ વન્યજીવન પેનલ્સ, લાઇફ-સાઇઝ થ્રી-ડી વન્યજીવન મોડેલ્સ, ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી  અને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી અનુભવો હશે જે રણ ઇકોસિસ્ટમનું પ્રદર્શન કરે છે. મુલાકાતીઓ સફેદ રણના મનોહર દૃશ્યો, પક્ષી નિરીક્ષણની તકો અને અદ્ભુત સૂર્યાસ્તનો પણ આનંદ માણી શકશે.  - કાળો ડુંગર : કાળો ડુંગર કચ્છના રણના અદ્ભુત દૃશ્યો પ્રદાન કરે છે, જ્યારે નજીકનો ઇન્ડિયા બ્રિજ પ્રદેશના વિશાળ અને નાટકીય લેન્ડસ્કેપને જુએ છે. અહીં અર્થઘટન કેન્દ્ર સ્થાનિક રીતે મેળવેલી સામગ્રી અને પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ સ્થાપત્યનો ઉપયોગ કરીને ટકાઉપણું ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તે જવાબદાર પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથેસાથે મુલાકાતીઓને પ્રદેશની ઇકોલોજી, સંસ્કૃતિ અને સંરક્ષણ વિશે શિક્ષિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.  - એકલમાતા મંદિરની નજીક : ઘણા લોકો મહાભારત યુગથી માને છે. સ્થાનિક દંતકથાઓ મંદિરના ઐતિહાસિક કૂવાને પાંડવોના વનવાસ દરમિયાન સાંકળે છે. આ કેન્દ્ર કચ્છના વિશિષ્ટ વન્યજીવનનું પ્રદર્શન કરશે, જેમાં ભારતીય જંગલી ગધેડા, શાહુડી અને શિયાળનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં પરંપરાગત મીઠું બનાવવાની પ્રક્રિયા અને અગરિયા સમુદાયના જીવનને દર્શાવતાં પ્રદર્શનો પણ દર્શાવવામાં આવશે, જે રણની ઇકોલોજી અને સ્થાનિક આજીવિકા વચ્ચેના ગાઢ સંબંધને પ્રકાશિત કરશે તેવું શ્રી વર્માએ વાતચીત દરમ્યાન જણાવ્યું હતું.